Afrikanen kijken anders dan wij

In Afrika kan het gebeuren dat een leerling een week geleden zei: ik heb een begrafenis van mijn vader, en dat hij dat deze week wéér zegt. Dan liegt hij niet: hij ziet het echt zo. Wat voor hem een vader is, heet bij ons een oom. En hij moet echt naar die begrafenis, dat is belangrijk. Over dat soort zaken hebben we het nu bij lessen over ethiek.

Het Afrikaanse wereldbeeld is zo anders dan dat van ons. Zij denken vanuit de gemeenschap, wij vanuit een westers individualisme. Geld wordt er gedeeld. Geld geef je aan je oudere broer, zodat hij het kan delen.

De leraar die dit vak geeft, was eens in Kenia waar hij een jongen zag met kapotte schoenen. Hij dacht: weet je wat, ik geef hem een paar schoenen. Ik heb toch vier paar bij me.

De volgende week dat hij hem zag, droeg de jongen weer die oude schoenen. ‘Waar zijn de nieuwe?’ vroeg de leraar. ‘Die heeft mijn broer nu.’ De leraar werd boos: ‘Maar dat kan toch niet!’

‘Maar het is mijn oudere broer!’ zei de jongen. En die broer had geen betere schoenen. En dús had de oudste jongen recht op die schoenen.

Als je geld hebt, houd je dat daar ook niet voor jezelf. Je moet dus weten dat, als je geld geeft voor een bepaald project dat niet direct van start gaat, dit geld vóór die tijd harder nodig kan zijn voor een familielid dat naar het ziekenhuis gaat. Dat is voor hen geen stelen: de zieke is dan veel belangijker. Afrikaners zien zoiets niet als zonde.

Er zijn veel mensen die naïef iets opstarten maar teleurgesteld raken – omdat ze dit soort zaken niet goed genoeg weten. Het is sowieso belangrijk dat je er niet heengaat met de gedachte ‘Wij gaan daar eens even iets veranderen.’ Wie zegt dat de westerse cultuur de beste is? Neem nu dat gemeenschapsdenken, dat voor elkaar zorgen – daar zouden wij in het westen best iets meer van mogen hebben.

Om zendeling te kunnen zijn, moet je integreren. Het blijft wel een spanningsveld: tot hoever moet je je aanpassen? Over dit soort zaken hebben we het met ethiek. Maar het blijft een lastige vraag. Ethiek is geen model waar je je aan vast moet houden; ethiek doe je, ethiek is handelen.

Wij staan best open voor andere culturen, maar dat betekent niet dat we niet sterk in onze eigen cultuur geworteld zijn. Daar hoeven we ook niet vanaf, straks, we moeten alleen beseffen: we gaan naar iemand anders toe; we verplaatsen ons in de positie van anderen. Jezus ging naar de Samaritaanse vrouw toe, en Hij paste zich aan haar cultuur aan, zodat ze Hem begreep.